آموزش وپرورش اثر بخش چيست ؟

                             به نام خداوند بخسنده ی مهربان

آموزش وپرورش اثر بخش چيست ؟

آموزش و پرورش اثر بخش ناظر بر يك دردمندي، دغدغه و چالش دروني متعهدانه به كاركردو عملكرد آموزش و پرورش كشور است؛ كه علاوه بر كارآمدي (ميزان استفاده از منابع) بهاثربخشي (ميزان دستيابي به اهداف) اهميت بسيار      مي دهد. اين موضوع بر پايه سؤال اصليزير است:

 «چرا عملكرد نظام آموزش و پرورش متناسب با اهداف و استانداردهاي از پيشتعيين شده نيست ؟؟؟» 

       به عبارت ديگر ، چرا تغييرات به وجود آمده در دانش، نگرش،بينش و رفتارهاي فردي و گروهي فارغ التحصيلان و دانش آموختگان دوره هاي مختلفتحصيلي، متناسب با اهداف و استانداردهاي از پيش تعيين شده و وضعيت مورد انتظارنيست؟ در شرايط و وضعيت موجود، خروجي سيستم آموزش و پرورش بيشتر پاسخگوي انتظاراتنظام آموزشي تا سطح محصول و برونداد است، در حالي كه تا سطح پيامد (نتايج و وضعيتمورد انتظار) فاصله بسيار است. برنامه هاي آموزشي مدارس كه بيشتر در قالب كتابهايدرسي و ساير مواد آموزشي (نوشتاري، شنيداري، ديداري) و برنامه هاي مكمل، با روشهايسنتي انجام مي پذيرد، قادر نيست دانش، نگرش، بينش و رفتار دانش آموزان را با باورهاو مباني ارزشي جامعه اسلامي ايران متناسب سازد.

    به عنوان مثال تلاشها و اقداماتزيادي در فرآيند سيستم آموزش پرورش انجام مي گيرد. اما فارغ التحصيلان آن به رغمقبول شدن و كسب نمره ۱۸ و ۱۹ در درس تاريخ يا تعليمات ديني و اجتماعي، از موقعيت ورفتارهاي اجتماعي سالم و قابل انتظاري برخوردار نيستند،در حالي كه آموزش و پرورشاثر بخش به دنبال بهبود و بهسازي فرآيند سيستم آموزش و پرورش براي دستيابي بهاثربخشي و كارآمدي بالا است.

        بديهي است كه عوامل زيادي برعملكرد سيستم آموزش و پرورش چه در داخل محيط سيستم و چه در خارج آن دخالت داشته واثر مي گذارند. اما غرض و مقصود نهايي، تحقق اهداف نظام آموزش و پرورش است. اين كهچگونه و با چه سازوكارهايي تغيير سازماني را در هويت، شخصيت، رفتار و عملكرد نظامآموزش و پرورش براي رسيدن اهداف و وضعيت مورد انتظار آموزش و پرورش اثر بخشمديريت و رهبري كنيم؟

  تغيير سازماني به مثابه استراتژي آموزش و پرورش اثر بخش‌ آغاز يك راه بزرگ و پيچيده اي است كه بايد با «تغيير سازماني» آموزش و پرورش همراه شود. «تغيير سازماني» به تغييرياطلاق مي شود كه در نهايت منجر به ايجاد تحول در شخصيت و هويت سازمان شود، به طوريكه رفتار و عملكرد را در سازمان متحول كند. دو جزء اساسي در اين عنصر عبارتند از:  الف)تغيير شخصيت و هويت سازمان وب ) تأثير اين تغيير بر عملكرد رفتار سازمان . اگرتغييراتي به وجود بيايد، اما موجب تغيير در شخصيت هويت سازمان و رفتار و عملكرد آننشود، تغيير بنياني نيست؛ بلكه تغييري است عادي و تدريجي، كه تنها مي تواند بينسازمان و محيط آن براي ادامه حيات تعادل ايجاد كند.

   تغيير عادي و تدريجي كه درسازمان صورت مي گيرد، مانند تغييري است كه رودخانه براي هماهنگي با مسير خود انجاممي دهد، در حالي كه تغيير بنياني تغيير مسير رودخانه و يا بستن سد روي آن است. تغيير عادي به طور طبيعي و خود به خود انجام مي گيرد، در حالي كه تغيير اساسي وبنياني نيازمند برنامه ريزي و شناخت و آگاهي است و به همان نسبت نيز كار را مشكل وپيچيده مي سازد. تغيير تدريجي و عادي در سازمان به قصد حفظ تعادل سيستم با محيطانجام مي گيرد، در صورتي كه تغيير بنياني، نيازمند تغيير در ساختار و فرآيندعملياتي آن است. منظور از «ساختار» ، تغييرات در استراتژي هاي مورد استفاده د سازمان، ساخت تشكيلاتي، نوع تكنولوژي، سيستم هاي اطلاعاتي و شيوه تصميم گيري والگوهاي استفاده از منابع انساني؛ و مقصود از «فرآيند عملياتي» ، كيفيت رفتارانساني، كيفيت عملكرد يادگيري و محيط يادگيري، سير اطلاعات و نحوه ارتباطات درتصميم گيري، مشاركت، همكاري و جريان امور در سازمان است. آموزش و پرورش اثر بخش،نيازمند تغيير بنياني است و با شعار، سخنراني و نصايح، وضع مقررات و ارسال بخشنامهسرانجامي ندارد. ممكن است به طور موقت با ايجاد و اعمال سازوكارهايي مثلاً ايجادانگيزه در افراد و بهسازي فضاي سازماني و فرصتهاي محيطي و سياسي به وجود آمدهتغييراتي به وجود آورد، اما اگر «طرح سازماني» متناسب با تغييرات جديد ايجاد نگردد،اين تغيير و تحول نمي تواند تداوم يابد. در اين صورت، تغيير بنياني و اساسي محسوبنخواهد شد.

لذا ايجاد طرح سازماني متناسب با تغييرات، بسيار مهم است. بويژه وقتي كهانتظار از آموزش و پرورش اثر بخش، كارايي، اثر بخشي و نوآوري باشد. اكثر كارگزارانو مديران ، به افزايش حجم بازده توجه دارند. براي مثال تعداد مدارس ساخته شده،تعداد فارغ التحصيلان، تعداد بزرگسالان با سواد شده، تعداد اردوي برگزار شده، تعدادآزمون گرفته شده و ... از نظر آنها حائز اهميت است. اگر چه افزايش بازده مهم است،اما با اهميت تر از آن ايجاد بهبود در عملكرد بويژه در جهت كارايي، اثربخشي ونوآوري بيشتر است. «كارآيي» مي تواند به ميزان هزينه احداث مدارس جديد، هزينه ساختكتابخانه ها، نمازخانه ها و آزمايشگاه ها، ريشه كن كردن بي سوادي و تعداد افراد باسواد شده، كتابهاي تأليف شده و چند تأليفي، كتابهاي درسي، تيراژ مجلات آموزشي؛ و اثربخشي به كيفيت بناهاي احداث شده، كيفيت كتابهاي تأليف شده، فارغ التحصيلان باسواد توانمند تعريف شود؛ «نوآوري» نيز مي تواند باعث احداث مدارس با كاربردهاينوين، ارائه خدمات آزمايشگاهي و كتابخانه اي جديد و برنامه هاي نوين براي باسوادكردن دانش آموزان و كتابهايي با رويكردهاي فعال، خلاق، مسئله محور و پژوهش مدارشود. با سازوكارها و توانمندي هاي موجود نظام آموزش و پرورش و مديريت و راهبري آن،تنها بخشي از انتظارات، در سطوح دانش و مهارتهاي فردي محقق مي شود. در حالي كهانتظار داريم تغييرات، علاوه بر سطوح دانش؛ نگرش و بينش و رفتارهاي فردي و گروهيدانش آموزان را نيز دربربگيرد. به عنوان مثال؛ «دانش آموزان پس از گذراندن دروستعليمات اجتماعي، تاريخ و هنر، كمك به ديگران از جمله افراد ضعيف و نيازمند جامعهرا يك حق و تكليف براي خويشتن تلقي نموده و از انجام اين كار حسنه لذت برده و احساسرضايت كنند و يا اين كه در مقابل اهانت و تهاجم به مقدسات وارزشهاي ديني و ملي داوطلبانه و آگاهانه واكنش نشان دهند.        سنتها و مراسم ملي- مذهبي از جمله درختكاري،چهارشنبه سوري، سيزده به در، عيد قربان، عيدفطر و آئين هاي ماه رمضان و محرم و ... را مطابق با مباني ارزشي جامعه برگزار كنند. اين كه چرا آموزش موجود مدرسه اي؛ موجبرفتارهاي مناسب اجتماعي، سياسي، ديني، اقتصادي ، زيست محيطي و ... در دانش آموزاننمي شوند، نكته اي مهم و اساسي است كه بايد در فرآيند و كاركرد نظام آموزشي وتغييرات سازماني مورد بررسي و پژوهش قرار گيرند.

  نگاه به آموزش و پرورش با تأكيدافراطي بر نگاه آموزشي از نوع حافظه مداري و انتقال دانش، نه حصول اهداف، گوياي ايننكته است كه انتظار از سيستم، رسيدن به اهداف و تغيير رفتارهاي مطلوب فردي و گروهينيست و انگار كه دست اندركاران آن نيز به غير آموزش و انباشت مطالب در حافظه دانشآموزان، تعهدي ندارند. اين وضعيتي است كه متأسفانه اكنون شاهد آن هستيم. يعني فارغالتحصيلان با معدل ،۱۸ ۱۹ و ۲۰ ، اما با بينش ها و رفتارهاي فردي و گروهي غيرقابلقبول يك شهروند ايراني و اسلامي.

       اگر چه همه نارسايي هاي موجود در عملكرد و بازده،

/ 0 نظر / 14 بازدید